Serwis Doradztwa Podatkowego - nr 000288 - 23 lutego 2015 r.


2. Podwyżka stawki VAT o 1% a nadzwyczajna zmiana stosunków w świetle klauzuli rebus sic stantibus


Podwyżka stawki VAT z 22% do 23%, a więc o jeden punkt procentowy, nie stanowi nadzwyczajnej zmiany stosunków otwierającej drogę do ukształtowania stosunku prawnego lub rozwiązania umowy w oparciu o klauzulę rebus sic stantibus (art. 3571 Kodeksu cywilnego). Tak orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt II CSK 191/14. Orzeczenie to porusza jednocześnie inne istotne kwestie prawne związane ze stosowaniem klauzuli nadzwyczajnej zmiany stosunków.


Omawiana sprawa dotyczyła wysokości wynagrodzenia należnego przedsiębiorcy budowlanemu z tytułu wykonanych robót budowlanych. W umowie wynagrodzenie określone zostało w kwocie brutto, bez wyszczególnienia stawki VAT. W momencie podpisania umowy stawka ta wynosiła 22%, jednakże na dzień odbioru robót i zapłaty wynagrodzenia było to już 23%. Zamawiający wypłacił wynagrodzenie w kwocie nominalnej określonej w umowie. Jeszcze przed dokonaniem zapłaty wykonawca domagał się podwyższenia wynagrodzenia o 1% podatku VAT.


Sąd pierwszej instancji zasądził żądaną kwotę podwyżki wynagrodzenia, jednak sąd II instancji powództwo oddalił, argumentując, że na podstawie klauzuli rebus sic stantibus można zmodyfikować jedynie istniejący stosunek prawny, zmiana stawki VAT była możliwa do przewidzenia, a jej podniesienie o 1 p.p. nie stanowi nadzwyczajnej zmiany stosunków.


Sąd Najwyższy wyraźnie podkreślił, że należy odróżnić akt spełnienia świadczenia od wykonania zobowiązania. Nie zawsze bowiem spełnienie świadczenia będzie oznaczało wykonanie zobowiązania. Taka sytuacja może wystąpić m.in. w wypadku istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza oraz nadzwyczajnej zmiany stosunków. Zatem fakt wykonania i odbioru umówionych prac oraz zapłata wskazanego w umowie wynagrodzenia, nie musi oznaczać, że zobowiązanie zostało wykonane i nie może zostać zmodyfikowane na podstawie klauzuli rebus sic stantibus. Ważne jednak, aby wierzyciel sygnalizował dłużnikowi, że domaga się wyższego wynagrodzenia ze względu na zmianę stosunków.


Sąd wskazał, że hipotezą art. 3571 Kodeksu cywilnego objęte są tylko zdarzenia nadzwyczajne o charakterze powszechnym, niezależne od woli stron, wykraczające poza typowe ryzyko gospodarcze. W te ramy wpisuje się także zmiana stawek podatkowych, ale musi ona mieć zasadniczy i zaskakujący charakter. Podwyższenie stawki podatku o 1 p.p. nie może być uznana za nadzwyczajną zmianę stosunków i nie daje podstaw do zastosowania klauzuli rebus sic stantibus.


Dodatkowo Sąd Najwyższy wyjaśnił, że pojęcie „rażącej straty” zawarte w art. 3571 Kodeksu cywilnego nie może być zawężane jedynie do straty w rozumieniu art. 361 § 2 tej ustawy (damnum emergens).



Karol Grzybowski
radca prawny
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

 

spis treści
powrót do strony serwisu
do góry
Agencja interaktywna Migomedia